Władysław Starewicz niezwykły —

Władysław Starewicz niezwykły

Władysław Starewicz z córką pośród lalek filmowych
Władysław Starewicz z córką pośród lalek filmowych w pracowni
Wielu Polaków miało bardzo duży wpływ w rozwój światowej kinematografii, niektórzy wręcz ją zrewolucjonizowali. Jednym z nich był Władysław Starewicz. To właśnie on jako pierwszy na świecie produkował animowane filmy lalkowe i osiągnął w tej dziedzinie mistrzostwo

Władysław Starewicz urodził się 8 sierpnia 1882 w Moskwie. Już jako młodzieniec był dobrym malarzem, rysownikiem i karykaturzystą. Jego pasją było kolekcjonowanie owadów. Latem 1910 roku chciał sfilmować walkę żuków o samicę. Niestety w ostrym świetle koniecznym do kręcenia filmu, żuki (jak to żuki, kiedy wyczują zagrożenie) zamierały w bezruchu. Postanowił więc spreparować owady i upozorować ich zachowanie. Dodatkowo ubrał spreparowane okazy w maleńkie kostiumy i ustawił na tle stylowych dekoracji. Tak powstał pierwszy na świecie film lalkowy: Piękna Lukanida.

Plakat rosyjski do filmu "Piękna Lukanida"

Plakat rosyjski do filmu "Piękna Lukanida"/Wikimedia Commons

W roku 1912 jego twórczością zainteresował się znany moskiewski filmowiec i producent, Aleksander Chanżonkow. Jego filmy wyprodukowane w Moskwie zrobiły furorę, niektórzy krytycy pisali nawet o „tresowanych owadach-aktorach”. Zachęcony powodzeniem Starewicz zrealizował kolejny film z udziałem owadów: adaptację bajki Стрекоза и муравей (Konik polny i mrówka). Sukces przeszedł najśmielsze oczekiwania: sporządzono rekordową liczbę 140 kopii filmu, które były prezentowane publiczności w Europie i za oceanem. Jedną z kopii w srebrnym pudełku ofiarowano synowi cara, Aleksemu Romanowowi. Kolejne filmy lalkowe Starewicza także biły rekordy popularności. Do najbardziej znanych należą: Рождество у обитателей леса (Boże narodzenie w lesie) czy Месть кинематографического оператора (Zemsta operatora filmowego).

Kadr z filmu „Boże Narodzenie w lesie” (1912) Władysława Starewicza /Wikimedia Commons
Kadr z filmu „Boże Narodzenie w lesie” (1912) Władysława Starewicza /Wikimedia Commons

Podczas I wojny światowej Starewicz zaczął produkować także filmy aktorskie. Grali w nich najwybitniejsi artyści rosyjscy, a także aktorzy polscy, którzy po wybuchu wojny uciekli z Warszawy do Moskwy, m.in. Stefan Jaracz i Antoni Fertner. W filmie Cagliostro tytułową rolę zagrał Fryderyk Jarosy – który kilka lat później stał się legendą warszawskich teatrów rewiowych i kabaretów.

Władysław Starewicz z lalkami ze swoich filmów
Władysław Starewicz z lalkami ze swoich filmów

W 1919 roku Starewicz przeprowadził się do Francji. filmami lalkowymi. W niektórych filmach grała także jego starsza córka Irena, która pomagała mu przy kręceniu filmów i wykonywaniu lalek. Jednym z najlepszych filmów Starewicza był Les grenouilles qui demandent un roi (Żaby chcą króla), który cieszył się powodzeniem na całym świecie, nawet w Chinach.

W 1926 Starewicz rozpoczął prace nad filmem Le Roman de Renard (Opowieść o lisie). Nie dość, że miał to być pierwszy w jego karierze film pełnometrażowy, to jeszcze… dźwiękowy! W 1930 film był gotów, jednak Starewiczowi brakowało środków na jego udźwiękowienie. W tym czasie kino dźwiękowe było nowością. Projekty Starewicza świadczą o jego niesłychanym nowatorstwie. Aby zebrać fundusze na dokończenie filmu, wyprodukował kilka krótkometrażowych filmów z udziałem bohaterów Opowieści o lisie. Wreszcie po siedmiu latach starań film został wykupiony i udźwiękowiony przez berlińską wytwórnię UFA. Był to szósty na świecie pełnometrażowy animowany (drugi na świecie lalkowy) film dźwiękowy! W 1941 roku powstała także francuska wersja językowa Opowieści o lisie.

Kadr z animacji "Zemsta kinooperatora" ("Месть кинематографического оператора") (1911)/Wikimedia Commons
Kadr z animacji "Zemsta kinooperatora" ("Месть кинематографического оператора") (1911)/Wikimedia Commons

Filmy Starewicza były i do dziś są doceniane przede wszystkim za niezwykłą precyzję i płynność ruchów. Na szczególną uwagę zasługują często przez niego stosowane i niezwykle dopracowane sceny ukazujące latanie i spadanie. Starewicz nieustannie obmyślał kolejne udoskonalenia, nowe efekty specjalne, rewolucyjne techniki. W wielu rozwiązaniach wyprzedził swoją epokę i wypracował techniki, które przez wiele lat były niedoścignionym wzorem dla wielu twórców. Był jednym z pierwszych europejskich animatorów rozchwytywanych przez wytwórnie amerykańskie – jednak mimo bajecznych warunków, nie skorzystał z żadnej propozycji i pozostał we Francji.

Po wojnie Starewicz nakręcił jeszcze kilka filmów animowanych dla dzieci, w tym swoje pierwsze filmy barwne. Jego dzieła takie jak Zanzabella w Paryżu, Świergotka czy Niedziela w Szczebiotkowie zdobywały międzynarodowe nagrody, jednak jego popularność znacznie zmalała. Ostatni jego film, Sen nocy letniej nie został ukończony i spowodował całkowite banktructwo autora. Władysław Starewicz, pionier filmów lalkowych i jedna z najważniejszych postaci w historii animacji, zmarł w nędzy i zapomnieniu 26 lutego 1965 w Fontenay-sous-Bois.

Zobacz film "Lalki Władysława Starewicza" w serwisie Ninateka.pl!

zobacz także

Fundusze Europejskie Logotyp: Na granatowym tle częściowo widoczne trzy gwiazdki żółta, biała i czerwona obok napis European, funds digital of Poland. biało-czerwona flaga polska obok napis Rzeczpospolita Polska Logotyp z lewej strony napis Unia Europejska Logotyp. Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego. po prawej strony na granatowym tle 12 żółtych gwiazdek tworzących okrąg flaga Unii Europejskiej