Od przeszło dziesięciu lat medium cyfrowe całkowicie zastąpiło taśmę światłoczułą w produkcji i dystrybucji filmowej, stając się standardem współczesnej kinematografii.
Publikowane przez FINA, wymagane cyfrowe elementy kopii obowiązkowej i wytyczne w zakresie cyfrowych materiałów, regularnie aktualizowane, odpowiadają światowym standardom i są stabilne. Tyma samym archiwizacja cyfrowa od wielu lat stała się podstawową i często jedyną możliwą metodą zabezpieczenia polskiej twórczości filmowej. Niniejsze zmiany zapisów w Programach Operacyjnych PISF i wymagania FINA są ich konsekwencją, oczekiwaną przez obie instytucje i zgodne z zaleceniami grupy roboczej działającej przy boku PISF.
1. Rezygnacja z obowiązkowego naświetlania kopii 35 mm
Dotychczas producenci musieli dostarczać światłoczułą kopię 35 mm (dupnegatyw Digital Intermediate), co wiązało się z wysokimi kosztami po stronie producenta, niezależnymi od budżetu filmu, ograniczeniami technologicznymi taśmy do reprezentacji własności estetycznych nowych formatów cyfrowych oraz brakiem uniwersalnych mechanizmów weryfikacji jakości. Wątpliwości wzbudzały również reguły określające kto jest zobowiązany do jej wykonania a kto jest od niej zwolniony.
Polska była ostatnim krajem w Europie utrzymującym ten obowiązek dla filmów powstających cyfrowo.
Od 2026 roku:
- producent nie musi wykonywać kopii światłoczułej jako obowiązkowy egzemplarz archiwalny.
- wytworzenie kopii 35 mm nadal będzie możliwe, ale ma charakter dobrowolny i pozostaje decyzją producenta. Wciąż może być finansowane jako koszt kwalifikowany w budżecie produkcji w ramach finansowania zadania z programów operacyjnych PISF
- Obowiązek dostarczenia materiału światłoczułego pozostaje aktualny dla filmów kręconych i dystrybuowanych na taśmie filmowej
2. Zamiast obowiązkowego wytwarzania kopii 35 mm każdego filmu fabularnego i dokumentalnego, powstaje system selektywnego wyboru.
Po zakończeniu cyklu dystrybucyjno-festiwalowego (3–5 lat) niezależne grono ekspertów przy FINA (przedstawiciele MKiDN i PISF, archiwiści, filmoznawcy, historycy filmu, przedstawiciele organizacji branżowych działających w obszarze audiowizualnym) wybiera corocznie około 10 pełnometrażowych filmów fabularnych oraz 5–10 filmów innych gatunków i niezależnie od metrażu.
Rada zostanie powołana po wejściu w życie projektowanych zmian, w roku 2026. Rada zostanie utworzona zarządzeniem Dyrektora FINA i funkcjonować będzie jako organ opiniodawczo – doradczy.
Kryterium wyboru stanowić będą osiągnięcia artystyczne i frekwencyjne, nagrody, obecność na festiwalach oraz znaczenie historyczne i kulturowe.
W skład Rady wejdą przedstawiciele MKiDN, PISF, organizacji branżowych, archiwiści, historycy i filmoznawcy. Kryteriami będą osiągnięcia artystyczne i frekwencyjne, nagrody, obecność na festiwalach oraz znaczenie historyczne i kulturowe.
3. Finansowanie programu archiwizacji polskiego dziedzictwa kinematograficznego
Program archiwizacji na taśmie światłoczułej będzie finansowany ze środków PISF, MKiDN i FINA. Równocześnie wzmocnienie archiwizacji cyfrowej i kompetencji branży w zakresie przygotowania kopii cyfrowej składanych do FINA w celu długoterminowej archiwizacji.
Strony podkreślają, że prawidłowa realizacja obowiązku przekazania do zbiorów FINA kopii każdego wyprodukowanego filmu wraz z materiałami dokumentacyjnymi jest kluczowa dla zabezpieczenia polskiego dorobku kinematograficznego.
Dlatego instytucje wspólnie skupią się również na:
- kontroli jakości masterów cyfrowych składanych do kopii obowiązkowej,
- wzmocnieniu kompetencji postprodukcji i producentów w zakresie archiwizacji,
- rozwoju infrastruktury cyfrowego archiwum FINA,
- zwiększeniu bezpieczeństwa polskich materiałów powstałych cyfrowo tzw. born-digital.
Stałe finansowanie oraz mechanizmy raportowania do MKiDN i PISF umożliwiają bezpieczniejsza i szczelniejszy system zabezpieczenia zbiorów archiwum.
Zmiany zaproponowane przez grupę robocza powołaną przez PISF, zostały komunikowane i konsultowane podczas konferencji FINA „Pamięć absolutna” w dniu 24 października 2025 roku weszły w życie od stycznia 2026 roku i zostały ujęte w nowych Programach Operacyjnych Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej Dyrektor Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej na rok 2026.
