Prelekcja - Andreas Thein (Filmmuseum Düsseldorf)

„Nad brzegami Gangesu”, reż. Harry Piel, 108 min, 1923, Niemcy

Niezwykły zbieg okoliczności sprawia, że dwóch mężczyzn wygląda identycznie: Nasr Ali, emir fikcyjnego królestwa Baradżystanu, oraz Harry Piel grany, rzecz jasna, przez samego Harry’ego Piela. Gdy emir przybywa do Europy, obaj spotykają się i spontanicznie zamieniają rolami. Niewinna zabawa szybko przeradza się w niebezpieczną przygodę. Polityczne niepokoje zmuszają fałszywego emira do wyjazdu do Baradżystanu, gdzie musi stawić czoła spiskowcom, unikać zamachów na swoje życie i znaleźć sposób, by nie poślubić narzeczonej prawdziwego emira. Tymczasem Nasr Ali odkrywa, że udawanie słynnej gwiazdy filmowej bywa równie ryzykowne. Rozbudowana fabuła daje Pielowi okazję do zaprezentowania całego arsenału jego popisowych numerów: przebrań, pościgów, brawurowych skoków i spektakularnych ucieczek.

Pierwotnie film ukazał się w dwóch pełnometrażowych częściach: Der falsche Emir (Fałszywy emir) oraz Ein gefährliches Spiel (Niebezpieczna gra). Była to jedna z najbardziej ambitnych produkcji Piela. Jej tytuł nawiązywał także do początków jego kariery: już w 1913 roku wyreżyserował dwuczęściowy film przygodowy zatytułowany Menschen und Masken (Ludzie i maski). Dziesięć lat później to sam Piel stał się główną atrakcją swoich filmów. Nowa produkcja w dowcipny sposób wykorzystuje jego gwiazdorski wizerunek.

Historia przetrwania filmu okazuje się równie fascynująca jak jego fabuła. W 1927 roku oryginalne dwie części skrócono i połączono w jeden film pod tytułem Menschen und Masken – Sein gefährlichstes Spiel (Ludzie i maski – jego najniebezpieczniejsza gra). Punktem wyjścia do rekonstrukcji stała się niemal kompletna kopia tej wersji, odnaleziona i zidentyfikowana w Filmotece Narodowej w Polsce. Dalsze badania doprowadziły do odkrycia kolejnej kopii w BFI National Archive, a w niemieckim Bundesarchiv odnaleziono prawdziwy rarytas: oryginalny negatyw skróconej wersji filmu. Dzięki temu możliwe było odtworzenie obrazu w jakości rzadko spotykanej w zachowanych dziełach Piela.

Wspaniale się składa, że odrestaurowany film ma swoją światową premierę właśnie w Filmotece Narodowej – Instytucie Audiowizualnym. To polskie odkrycie zapoczątkowało proces przywracania do życia filmu o sobowtórach, zamianie tożsamości i maskach. Filmu, który sam przez lata przetrwał ukryty pod inną „maską”.

oprac. Andreas Thein

Muzyka na żywo

Jerzy Mączyński

fot. Katarzyna Dębska

Saksofonista, kompozytor, producent muzyczny oraz sound designer. Tworzy wielowymiarowe struktury dźwiękowe inspirowane tradycją free jazzu i jazzu współczesnego, elektroniką oraz designem dźwiękowym. Oprócz działalności płytowej i koncertowej nagrywa muzykę do spektakli teatralnych i do pokazów mody. Współtwórca i kurator SAUNA platform – przestrzeni, w której organizuje rezydencje i koncerty. Współpracował m.in. z legendą elektroniki Hierogliphic Being (album Universal Harmonies and Frequencies – Tune IN) i z klarnecistą Wacławem Zimplem (płyta Jerry & the Pelican System SARIANI inspirowana podróżami i koncertami w Indiach). Koncert na Święcie Niemego Kina odbędzie się tuż po koncertowej premierze jego nowego materiału w londyńskiej Cafe OTO. Grając do filmu Nad brzegami Gangesu, Mączyński zaprezentuje różnorodną paletę brzmień: od surowych, analogowych brzmień syntezatorów i elektroniki po żywe, przestrzenne partie saksofonów i fletów.