Raskolnikow w reżyserii Roberta Wienego jest jedną z najciekawszych ekranizacji Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego oraz wyjątkowym spotkaniem niemieckiego ekspresjonizmu z rosyjską szkołą aktorską. Film powstał z udziałem artystów Moskiewskiego Teatru Artystycznego Konstantina Stanisławskiego, którzy przenieśli na ekran charakterystyczny dla swojego zespołu psychologiczny realizm i intensywność emocjonalną.

Akcja koncentruje się na losach ubogiego studenta Rodiona Raskolnikowa przekonanego o własnej wyjątkowości i prawie do przekraczania norm moralnych. Popełnione przez niego morderstwo lichwiarki oraz jej siostry uruchamia jednak spiralę wyrzutów sumienia, lęku i duchowego rozdarcia. Film śledzi psychologiczną drogę bohatera od zbrodni do stopniowego uznania winy i wewnętrznej przemiany.

Wiene stanął przed szczególnie trudnym zadaniem przeniesienia na ekran powieści, której istota tkwi w stanach psychicznych i wewnętrznych monologach. Odpowiedzią stała się ekspresjonistyczna scenografia pełna zdeformowanych przestrzeni, schodów i uliczek odzwierciedlających strukturę umysłu bohatera.

Film był szeroko rozpowszechniany na świecie, lecz zachował się jedynie w niekompletnych wersjach zagranicznych, znacznie krótszych od niemieckiego oryginału. Pierwszą rekonstrukcję przygotowano w 1991 roku na podstawie kopii holenderskiej, uzupełnionej materiałami z rosyjskich i włoskich archiwów. Najnowsza restauracja wykorzystała dodatkowo włoską kopię azotanową oraz negatyw amerykańskiej wersji dystrybucyjnej zawierający nieznane wcześniej ujęcia i sceny. Ponieważ nie zachowały się scenariusz, partytura ani pełna dokumentacja filmu, rekonstruktorzy odtworzyli plansze tekstowe na podstawie niemieckiego przekładu powieści Dostojewskiego z 1912 roku, przywracając możliwie najpełniejszy kształt dzieła.

oprac. Stefan Drössler