Każdy z tych tytułów powstał w innym momencie historycznych i społecznych przełomów. Twórcy „Ludzi z pustego obszaru” w atmosferze październikowej odwilży zrywali z socrealistyczną formą. „Gadające głowy” realizowane były u progu solidarnościowego zrywu. „Bara bara” jest z kolei świadectwem Polski okresu transformacji lat 90.
Razem te trzy dokumenty tworzą portret Polaków z trzech bardzo odmiennych dekad – portret, w którym również dziś możemy się przejrzeć, niekiedy nawet z czułością.
Program
„Ludzie z pustego obszaru”, reż Władysław Ślesicki i Kazimierz Karabasz, 15 min 1957, Polska
Grupa siedemnastolatków codziennie spotyka się pod pomnikiem „czterech śpiących” na Pradze. Mają znudzone twarze, rozmawiają, palą papierosy. Przez większość dnia przesiadują na ulicach Warszawy oparci o słupki i ogrodzenia lub przychodzą do portu praskiego, gdzie nie sięga oko milicji. Łączą ich nuda i brak perspektyw. Marazm przeganiają alkoholem, tańcem w ciasnych mieszkaniach oraz kinem
„Ludzie z pustego obszaru” są emblematycznym przykładem „czarnej serii” polskiego dokumentu. W swoim filmie Karabasz i Ślesicki zrywają z socrealistyczną narracją i tworzą dzieło, które jest nie tylko komentarzem do palącego społecznego problemu, ale i uważnym portretem młodego pokolenia czasu październikowej odwilży.
Film znajduje się na Liście Polskiego Dziedzictwa Filmowego.
„Gadające głowy”, reż. Krzysztof Kieślowski, 14 min, 1980, Polska
W „Gadających głowach” Polki i Polacy odpowiadają na pytania o to, kim są, co jest dla nich najważniejsze i czego pragną. Wypowiedzi uporządkowano chronologicznie: począwszy od rocznego dziecka, które nie może jeszcze udzielić odpowiedzi na pytania, a skończywszy na stuletniej kobiecie, która z kolei nie do końca wyraźnie słyszy, o co jest pytana. Ten skromny realizacyjnie film na trwałe zapisał się w historii polskiego kina i kultury popularnej.
„Gadające głowy” można potraktować jako podsumowanie ważnego etapu w twórczości Kieślowskiego, ale też szczególnie intensywnej dekady w historii polskiego kina ery moralnego niepokoju. Bohaterki i bohaterowie filmu odpowiadając na z pozoru intymne pytania, odsłaniają kluczowe lęki, wątpliwości i nadzieje drążące polskie społeczeństwo u progu solidarnościowego zrywu. Gdy uwzględnimy tło historyczne, na czele z wydarzeniami sierpnia 1980 roku, powracające w wielu wypowiedziach bohaterów Kieślowskiego pragnienie życia w kraju demokratycznym, wolnym, sprawiedliwym i tolerancyjnym okazuje się poruszającym świadectwem czasów.
Film znajduje się na Liście Polskiego Dziedzictwa Filmowego.
„Bara bara”, reż. Maria Zmarz-Koczanowicz i Michał Arabudzki, 65 min, 1996, Polska
Polska czasów wczesnej transformacji, w której ekscytacja Zachodem miesza się z kryzysem tożsamości, obietnica awansu społecznego z doświadczeniem ekonomicznej kruchości, a świeżo osiągnięty wspólny cel szybko ustępuje miejsca hierarchizacji i rozwarstwieniu. Dla twórców filmu „Bara bara” disco polo stanowi ogniskową tej rzeczywistości. Śledząc, jak przenika kolejne przestrzenie – od stadionowego bazaru, przez areszt czy dziecięce fankluby, aż po polityczne wiece – dokumentaliści chwytają muzyczny fenomen w momencie jego szczytowej popularności. W filmie obok znanych muzyków takich jak Shazza, czy lider zespołu Bayer Full, wypowiada się ówczesny prezes PSL Waldemar Pawlak, udowadniając, że polska polityka od zawsze lubiła romans z disco polo.
Film znajduje się na Liście Polskiego Dziedzictwa Filmowego.
Dyskusja po filmie
Po seansie zapraszamy na dyskusję, w której udział wezmą reżyserka Maria Zmarz-Koczanowicz, producentka kreatywna Katarzyna Malinowska oraz dyrektor FINA Tomasz Kolankiewicz. Rozmowę poprowadzi filmoznawczyni Alicja Nowacka (FINA)
Spotkanie wyłącznie w języku polskim.
Goście
Maria Zmarz-Koczanowicz – reżyserka i scenarzystka filmów i spektakli telewizyjnych. Wykładowczyni Wydziału Reżyserii Filmowej i Telewizyjnej PWSFTViT w Łodzi. Członkini Rady Programowo-Naukowej Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego. Autorka kilkudziesięciu filmów dokumentalnych, m.in.: „Każdy wie kto za kim stoi”, „Bara bara”, „Kocham Polskę” czy „Dworzec Gdański”.
Katarzyna Malinowska – producentka kreatywna, konsultantka scenariuszowa oraz ekspertka branży filmowej. Kierowniczka Programów dla Młodych Twórców w Studiu Munka przy Stowarzyszeniu Filmowców Polskich, gdzie jest odpowiedzialna za programy „60 minut”, „30 minut”, „Pierwszy dokument” i „Młoda animacja”.
Tomasz Kolankiewicz – dyrektor Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego. Filmoznawca, historyk filmu, konsultant filmowy i propagator polskiego kina. Jest jurorem polskich i europejskich festiwali filmowych. Wykładowca Szkoły Doktorskiej PWSFTviT w Łodzi. Ekspert Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej, Członek Polskiej Akademii Filmowej.
Prowadzenie: Alicja Nowacka – kuratorka w Filmotece Narodowej – Instytucie Audiowizualnym. Filmoznawczyni, edukatorka i krytyczka filmowa. Programerka festiwali młodego widza. Laureatka Grand Prix XXVII Konkursu im. Krzysztofa Mętraka dla krytyków filmowych
