Home Movie Day to dzień, w którym prywatne archiwa wracają do życia, a domowe filmy stają się wspólnym doświadczeniem. To kino osobiste, nieoficjalne, często ukryte w szufladach i na strychach, zapisane na taśmach 8 mm, Super 8, 16 mm czy kasetach VHS. Materiał, który dla swoich twórców i bohaterów był przede wszystkim zapisem osobistych chwil, dziś staje się świadectwem epoki, jej estetyki, obyczajów i sposobu patrzenia na świat.

Przynieście własne filmy domowe (taśmy 8 mm, Super 8, 16 mm, kasety VHS) do kina Iluzjon, obejrzyjcie je na przeglądarkach i, jeśli zechcecie, pokażcie podczas wspólnej projekcji.

Program tegorocznej edycji przygląda się temu, jak filmy domowe wykraczają poza prywatny i lokalny wymiar, dokumentując podróże, migracje, powroty i spotkania ze światem. Domowe archiwa pozwalają prześledzić zmieniające się relacje Polek i Polaków z zagranicą: od powojennej emigracji, przez doświadczenie izolacji w czasach PRL, po potransformacyjny rozwój turystyki.

W programie: archiwalne filmy z kolekcji Macieja Stępińskiego, nakręcone przez jego dziadka podczas podróży po krajach Afryki Subsaharyjskiej w latach 60. i 70., prezentowane z muzyką na żywo Oli Rzepki; prezentacja Ani Szczepańskiej poświęcona prywatnemu archiwum Christine Bernard, córki polskiej emigrantki; film Turyści Marty Wójtowicz-Wcisło i Mateusza Romaszkana. Program zakończy dyskusja z udziałem Macieja Stępińskiego, Marty Wójtowicz-Wcisło i antropolożki kultury Karoliny Marcinkowskiej.

Autor tekstu kuratorskiego: Stefan Głowacki (FINA)

Program

godz. 12.00–18.00 Sprawdzanie konserwatorskie taśm przyniesionych przez publiczność i projekcje taśm (Duże Foyer, Rotunda)

W kinie Iluzjon od godz. 12:00 czekać będą konserwatorzy i kuratorzy FINA. Przynieście swoje filmy domowe (taśmy 8 mm, Super 8, 16 mm lub kasety VHS), a my sprawdzimy, w jakim są stanie i umożliwimy Wam ich obejrzenie – na przeglądarkach (jeśli chcecie sami odkryć ich zawartość) lub na dużym ekranie (jeśli wolicie podzielić się nimi z publicznością).

Mile widziane jest zgłoszenie taśm do przeglądu (formularz poniżej), ale nie jest to niezbędne

Zgłoś taśmę

godz. 16.00–17.00 „Francja–Polska. Zapis rodzinny” (Mała Czarna)

Prezentacja pracy badawczej historyczki i reżyserki Ani Szczepańskiej, opartej na materiałach z prywatnego archiwum Christine Bernard – francuskiej dziennikarki i pisarki, autorki książki o historii swojej matki, Yolandy Bernard. Urodzona w Polsce Yolanda przeżyła okupację i Powstanie Warszawskie, a po wojnie wyemigrowała do Francji, gdzie założyła rodzinę. 

W archiwum Christine zachowały się trzy rodzinne filmy nakręcone podczas podróży jej rodziców do Polski. Powracając wraz z Christine do tych nagrań, Ania pozwala zobaczyć je jako spotkanie trzech perspektyw: Yolandy, wracającej do ojczyzny; jej francuskiego męża, odkrywającego kraj zza żelaznej kurtyny; oraz Christine, reprezentującej drugie pokolenie emigracji, dla której nagrania stanowią archiwum rodzinnej pamięci i emigranckiego doświadczenia matki. 

Prezentacja ma charakter pracy w toku – jest częścią prowadzonego przez Anię Szczepańską procesu badawczego i pracy z archiwum. 

godz. 18.00–21.00 „Goście, turyści, przybysze. Polskie nagrania z zagranicy” (Sala Stolica)

„Taśmy z archiwum Macieja Stępińskiego”, Senegal, Nigeria, Polska i in. 1960-1986, selekcja i montaż: Maciej Stępiński, muzyka na żywo: Ola Rzepka, 18 min

Punktem wyjścia tego bloku stały się amatorskie filmy zgłoszone podczas zeszłorocznego Home Movie Day. Ceniony fotograf i wykładowca Maciej Stępiński udostępnił nam wówczas archiwum swojego dziadka, Janusza Stępińskiego. 

Janusz Stępiński, wybitny specjalista statystyki ekonomicznej, w 1958 r. trafił do rezerwy ekspertów ONZ, co otworzyło przed nim rzadką w PRL-u możliwość odbywania podróży. W latach 1962–1966 z ramienia tej organizacji przebywał w Kadunie w Nigerii Północnej, która dwa lata wcześniej uzyskała niepodległość. W kolejnych latach pracował m.in. w Zairze (obecnie DR Konga) oraz w Senegalu. W wolnych od pracy chwilach odbywał podróże z kamerą 8 mm, odwiedzając m.in. Lagos, Sierrę Leone, Madagaskar, Benin, Jordanię oraz Mali (rządzone przez dyktaturę M. Traorégo). 

Jego postawa nie była jednak postawą kolekcjonera egzotycznych obrazów. Działał jako specjalista zaangażowany w modernizacyjne procesy dekolonizujących się krajów Afryki Subsaharyjskiej. Warto pamiętać o ówczesnym kontekście politycznym – oficjalna linia PRL zdecydowanie popierała afrykańskie ruchy antykolonialne, pozycjonując Polskę jako partnera oferującego pomoc techniczną i naukową wolną od zachodnich, kolonialnych obciążeń.  

Czterdzieści lat później, wnuk Janusza, Maciej powrócił do tych materiałów i postanowił udostępnić je szerokiej publiczności. W trakcie HMD prezentujemy wybór z taśm wyselekcjonowany i zmontowany przez Macieja Stępińskiego. Pokazowi będzie towarzyszyć muzyka na żywo w wykonaniu Oli Rzepki, specjalnie przygotowana na to wydarzenie. 

„Turyści”, Polska 2017, reż. Marta Wójtowicz-Wcisło, Mateusz Romaszkan, 72 min

„Turyści” to film w całości zmontowany z amatorskich nagrań z polskich wycieczek turystycznych. W rękach Marty Wójtowicz-Wcisło i Mateusza Romaszkana pozornie banalne obrazy wakacyjnych podróży – autokarowe wycieczki, hotele, pocztówkowe krajobrazy – układają się w transową podróż przez świat współczesnej turystyki. Towarzysząca ujęciom muzyka techno nadaje materiałom pulsujący rytm, wprawiając w ruch kalejdoskop obrazów, w którym świat zlewa się w jedną turystyczną „egzotykę”. Prowokacyjny i hipnotyczny, film Wójtowicz-Wcisło i Romaszkana skłania do krytycznej refleksji nad romantycznym mitem podróży oraz pragnieniem odkrywania świata.

Program zakończy dyskusja z udziałem Macieja Stępińskiego, Marty Wójtowicz-Wcisło i antropolożki kultury Karoliny Marcinkowskiej.

Wstęp

Wstęp wolny.