Kanon filmowy często wyobrażamy sobie jako zamkniętą listę najważniejszych dzieł, które wypada znać. W rzeczywistości jest on znacznie bardziej kapryśny. Zmienia się w czasie, reaguje na nowe spojrzenia, przemiany społeczne i estetyczne, a także na to, kto i z jakiej perspektywy opowiada historię kina. Słowem: podlega nieustannym korektom.

Mimo tej zmienności kanony pomagają porządkować ogrom filmów konkurujących o naszą uwagę i tworzyć wspólne punkty odniesienia. Jednak są też polem sporów: o to, jakie wartości uznajemy za najważniejsze, jakie filmy reprezentują dane epoki i style oraz czyje opowieści powinny zostać zapamiętane. Szczególnie gorące dyskusje wybuchają co dekadę po publikacji opiniotwórczej listy magazynu „Sight & Sound”, która zawsze na nowo uruchamia polemiki na temat tego, czym właściwie jest filmowy kanon i kto ma prawo go współtworzyć. Przegląd „Kaprysy kanonu”, zainspirowany tekstami z nowego numeru „Ekranów”, przygląda się tym transformacyjnym procesom z kilku stron.

Pierwsze spotkanie kieruje uwagę na kino polskie i zainicjowaną w 2025 roku przez FINA Listę Polskiego Dziedzictwa Filmowego – próbę wskazania dzieł szczególnie ważnych dla naszej kultury audiowizualnej. Zapraszamy na pokaz „Wesela” (2004) Wojciecha Smarzowskiego, filmu, który coraz częściej postrzegany jest jako współczesna klasyka i kanoniczny przykład kina posttransformacyjnego.

Drugie spotkanie – pokaz „Reguł gry” (1939) Jeana Renoira – przypomina o klasycznym kanonie kina światowego, ale także o jego chwiejności. Bo nawet najbardziej utrwalone zestawienia mogą się stopniowo zmieniać wraz z kolejnymi pokoleniami widzów i krytyków. O recepcji słynnego dzieła Renoira i innych kaprysach kanonu z Michałem Oleszczykiem (podcast „Spoiler Master”) porozmawia Sebastian Smoliński.

Trzecia odsłona przeglądu poświęcona jest kontrkanonowi – filmom, które przez lata funkcjonowały poza prestiżowymi listami, a mimo to miały ogromny wpływ na filmową wyobraźnię. Pokaz „Kruka” (1963) Rogera Cormana przypomina o kinie gatunkowym, popularnym i B-klasowym, często pomijanym w oficjalnych hierarchiach.

Na zakończenie wracamy do współczesności. „Uciekaj!” Jordana Peele’a jest przykładem filmu, który w krótkim czasie zdobył wyjątkową pozycję i jako jeden z „najmłodszych” znalazł się w opublikowanej w 2022 roku aktualizacji rankingu „Sight & Sound”. To moment, w którym można obserwować kształtowanie się ekranowego kanonu niemal w czasie rzeczywistym.

Program

11 kwietnia (sobota), godz. 18.00 „Wesele” (2004), reż. Wojciech Smarzowski, prelekcja: Michał Piepiórka (miejsce projekcji: FINA Wałbrzyska 3/5), wstęp bezpłatny

13 kwietnia (poniedziałek), godz. 20.00 „Reguły gry”, reż. Jean Renoir, po seansie spotkanie z Michałem Oleszczykiem (SpoilerMaster - Podcast do słuchania po seansie) i Sebastianem Smolińskim (Past Perfect – kinofilia i dystrybucja). Miejsce projekcji: Kino Iluzjon, pokaz biletowany (15 zł)

17 kwietnia (piątek), godz. 18.00 „Kruk” reż. Roger Corman, prelekcja: Bolesław Racięski (miejsce projekcji: FINA Wałbrzyska 3/5), wstęp bezpłatny

20 kwietnia (poniedziałek), godz. 18.00 „Uciekaj”, reż. Jordan Peele, prelekcja: Marta Stańczyk (miejsce projekcji: FINA Wałbrzyska 3/5), wstęp bezpłatny

Wstęp

Na seanse odbywające się w siedzibie FINA przy ul. Wałbrzyskiej 3/5 wstęp jest bezpłatny. Aby mieć pewność wejścia, należy wypełnić formularza, do którego link udostępniamy w artykule dotyczącym konkretnego pokazu.

Wstęp na pokaz filmu „Reguły gry”, odbywający się w Kinie Iluzjon, jest biletowany. Bilety są do kupienia w kasie Kina Iluzjon, otwartej codziennie od godz. 14 i przez stronę internetową kina.